Aleksander Wwiedenski, "Choinka u Iwanowów", premiera 17 maja 2008

Przekład Natalia i Wiktor Woroszylscy

Reżyseria Maria Spiss

Scenografia Łukasz Błażejewski

Dramaturgia Tomasz Kireńczuk

Reżyser światła Marek Kutnik

Występują: Teresa Bielińska, Ewa Józefczyk, Aneta Wirzinkiewicz, Beata Wojciechowska, Mirosław Bieliński, Edward Janaszek, Krzysztof Wieczorek, Dawid Żłobiński.

Autorem sztuki "Choinka u Iwanowów" jest rosyjski poeta - Aleksander Wwiedenski, jeden z przedstawicieli awangardowego ugrupowania OBERIU (Objedinienije Riealnego Iskusstwa "Stowarzyszenia Sztuki Realnej"), powstałego w Leningradzie w 1927 roku, a więc w czasie propagowania przez Rosję Radziecką "jedynie słusznej" sztuki proletariackiej. Wwiedenski aż do dziś pozostaje twórcą znanym tylko niewielkiej garstce odbiorców, chociaż wśród oberiutów zajmował pozycję najbardziej znaczącą (obok Nikołaja Zabołockiego i Daniły Charmsa) i odpowiadał nie tylko za sformułowanie zasad programowych Stowarzyszenia, ale i za wcielanie tych zasad w życie.

Jak można przeczytać w manifeście ugrupowania, łączącego przedstawicieli wszystkich gałęzi sztuki (literatury, plastyki, teatru, filmu i muzyki) "OBERIU występuje (...) jako nowy oddział lewej sztuki rewolucyjnej. OBERIU nie ślizga się po tematach i powierzchniach dzieł, lecz szuka nowego, ograniczonego odczuwania świata i podejścia do przedmiotu. OBERIU wgryza się w rdzeń słowa, działania scenicznego i kadru filmowego" (1928). Specyfika postawy artystycznej OBERIU polegała na "konkretnej, materialistycznej percepcji rzeczy i zjawisk", co zaowocowało stworzeniem nowego języka poetyckiego, zabawami słownymi, eksperymentami, grą z tradycją, częstym uciekaniem się do błazenady, parodii i groteski.

Aleksander Wwiedenski (1904-1941), nazywany w manifeście Oberiu "najbardziej lewym skrzydłem ugrupowania", najbardziej też wyzywająco kwestionował potoczna logikę, rozhuśtując układy rzeczy i sensów. Świat był dlań widownią powszechnej destrukcji, zastygłej w martwym chwycie zmumifikowanych form. Znikało następstwo czasu, wiersze stawały się powolnymi panoramami aktów gwałtu, zadawanego urzeczowionym ludziom. Pisarstwo Wwiedienskiego zbliża się do skojarzeniowego automatyzmu surrealistów. (...) Dwukrotnie aresztowany ( po raz pierwszy w 1931 roku wraz ze swym przyjacielem z Oberiu Daniłem Charmsem został zesłany do Kurska, skąd po roku wrócili), zmarł w więzieniu.

Za życia opublikował jedynie dwa wiersze i około trzydziestu małych książeczek z utworami dla dzieci. Cały dorobek, wraz ze sztukami "Choinka u Iwanowów" (1938) oraz "Minim i Pożarskij" (1926) pozostał w rękopisach. Pierwszy wybór utworów ukazał się w Monachium w 1974 roku, pełne wydanie w Ann Arbur w latach 1980-1988.

(za: Andrzej Drawicz, Tragiczna zabawa Oberiu czyli inna Rosja poetycka, Oficyna Literacka Kraków 1991)

Maria Spiss, reżyser: Rosyjska groteska jest intrygująca, to świetna literatura postfuturystyczna, która w nowej, sowieckiej Rosji nie miała szans na naturalny rozwój. Tam zaczynał się nowy porządek ideologiczny, nowy ład, również w sferach związanych z twórczością: kto nie był za - był przeciw. Tak też było z twórczością oberiutów; nie mieli wyjścia, bawili się każdego dnia z pełną świadomością ciągłej prowokacji, bo wszystko, co robili żadną miarą nie mieściło się w tamtym systemie. To był taniec na linie, zabawa, która musiała skończyć się tragicznie. Tak zresztą skończyła się dla każdego z nich.

Tymczasem bawią się: piszą teksty, wiersze, poetyckie scenki swoim własnym językiem, tworzą teatr z ogromną wyobraźnią, zręcznie cytując różne teatralne języki.

"Choinka u Iwanowów" to pełna grozy groteska, tekst o zagładzie świata i przyzwoleniu na nią: świat ginie i ja za chwilę podzielę jego losy, stanę się ofiarą... Ale to również rzecz o tęsknocie za pięknem.

Maria Spiss (rocznik 1977) jest absolwentką socjologii i Studium Literackiego na Uniwersytecie Jagiellońskim, studentką czwartego roku dramaturgii krakowskiej Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej. Napisała kilka sztuk: Dziecko, Exit, No Bar, Ja.txt. W Starym Teatrze w Krakowie wyreżyserowała Ajasa Sofoklesa (podczas warsztatów "Antyk - Monologi"), spektakl o sektach religijnych Pani Bóg Halina, Sędziowie.